Sunday, February 19, 2017

Ամոջ

Պատշգամբի կարմիր տախտակներից կարմիրը թև էր առել, փախել-թաքնվել թախտի տակին: Իսկ որտեղից փախչել չէր հաջողվել, ձեռները վեր էր բարձրացրել՝ հանձնվելով անգույն, ծակող փշերին: Կարմիր, մաշված ու փշոտ, պլպլան ու անփուշ տախտակե հատակն ամեն առավոտ ճռճռոցով ասում էր. «Բարլուս»: Ինձ, Էդգարին, Գայուշին, Կարինկային ու Վիկային, Արթուրին ու Աննային, Արամին ու Արփինեին, հետո էլ Մոնիկին ու Էրիկին: Կարմիր տախտակների լուսաբացը մի կերպ հարթում էր մեր ճմլկոտած նոթերն ու ստիպում շարքով գետնին փռված սպիտակ թարմությունից գլորվել դեպի առավոտվա զով հովիկից կարապային փետրապար բռնած վարագույրը...

... երբ մեծ տան տարբեր պուճուր-մուճուր անկյուններից երեք, երբեմն չորս, ավելի հազվադեպ՝ վեց քույրերի խոհանոց ճանապարհվող ոտնաձայներից մեր քիմքերն սկսում են խուտուտ գալ պատշգամբի մեեեծ սեղանին հայտնվելիք խտացրած կաթի ծորացող պատկերից...

Հետո հայտնվում էր կարագը: Հետո ապակե բաժակներից ալքիմիական հրճվանք ու երկնային բուրումնավետություն սփռող կանաչ դաղձի թեյը, որ այրվող սպառնալիքներ են նետում ձեռքերին ու լեզվին ու կրքոտ սիրախաղ սկսում արևի շողերի հետ:

Կարմիր տախտակները ճռռում էին քույրերի մանկության շղարշով մեր մանկության տաքությունը դաղձի թեյի գոլորշու նման հօդս ցնդելուց պաշտպանելու ջանքերից: Մենք խտացրած կաթ էինք ուտում, մտածում գեղամեջ ճողոպրելու ժամվա մասին, «բասեինի» ջրի տաքության մասին, «կոլցեքից» կախվելու հերթականության մասին, որովհետև քույրերի ինքնամոռաց հիշողությունն իրենց Էնգելսի տան, բաբոյի կովերի, մուրաբայի անտակ բանկայի մասին մեղմորեն փարվում էր մեզ ու գունավոր անջրպետ ստեղծում իրար խաբող, իրար սպանող, իրար նախանձող, իրար արհամարհող, իրար ստորացնող, իրար տանջող աշխարհից:

Պատշգամբի կարմիր տախտակները ճռռում էին բաբոյի ու պապիկի կորստից... Բայց մենք էն ժամանակ էդ ճռռոցը չէինք լսում...

Friday, February 17, 2017

Ընտրական փախլավա կամ պերիֆերիաների ազատությունն ու շղթաները

Բախտի բերմամբ, թե պատահմամբ ես հայտնվել եմ որոշակի սոցիումնների պերիֆերիաներում, որտեղից կամոք կամ ակամա կարող եմ գլորվել դեպի միջուկ, չնայած երբեք չփորձելով հայտնվել հենց միջուկում, անգամ փորձելով հնարավորինս ոչ մի կերպ չհայտնվել միջուկում, կամ գլխկոնծի տալ դեպի մի ուրիշ սոցիում: Ընկերներս ու գործընկերներս, մարշրուտկաներն ու ինքնաթիռները, գյուղերն ու քաղաքները ինձ տեղավորում են մի սոցիալական իրողությունից մյուսը, մի խմբի միջուկոտ մոտիկությունից  դեպի դրա եզրերը կամ մի եզրից մյուսը:

Wednesday, January 11, 2017

Stairway to artificial intelligence

Հենց նոր իմ սիրելի երիտասարդ աղջիկներից մեկն անկեղծորեն խոստովանեց. «Ես սպասում եմ օրվան, երբ կստեղծվի տուն մաքրող կոմպյուտեր»: 

Ինչո՞ւ ենք մենք դարձել աշխատանք չսիրող... Ինչո՞ւ  մենք չենք տեսնում չաշխատելու, չշարժվելու վտանգները.... Ինչո՞ւ ենք շունչը փոխանցում իրին: Բնական հիմարություն, ասել խելոք մարդուն (My, colleagues, they study artificial intelligence; me, I study natural stupidity): 

Տուն մաքրելը նշանակում ա սիրել քո տունը: Նշանակում ա հոգ տանել տան մասին: Նշանակում ա տան մեջ շունչ ունենալ: 

Մանավանդ էսօր, երբ տեխնոլոգիաները թույլ են տալիս ավելի զգացմունքային դարձնել խնամքը, ոչ թե պարտադիր, դարձնել այն արժանավայել, ոչ թե տաժանակիր: Էսօր տուն մաքրելը նշանակում ա հինը քո իսկ իրերից, որոնք դու ես սիրելի դարձրել տուն բերելով, հանել ու տեղ տալ նորին: Եթե էս կապն էլ խզվեց, ի՞նչն ա տունը տուն դարձնելու: 

Ոչինչ, որովհետև անկեղծորեն, քանի՞ ժամ ենք տանը լինում... Ստացվում ա խնամելու ժամանակն ա դառնում սիրելու ժամանակ... Ու մենք էդ ժամանակն էլ չենք ուզում տրամադրել... 

Մեկ-մեկ մտածում եմ, թե հիմար-հիմար բաներ եմ մտածում, հատկապես առօրյա, անկապ բաների շուրջ, բայց ախր էդ առօրյան էսպես աննկատ մեզ տանում ա իրային իրականություն, իսկ մարդկությունն ընդհանուր առմամբ սիրուն բաներ ունի:-) 

Wednesday, November 23, 2016

Ծլնգիկ

Էս մի քանի օրն աչքովս նոր տերմին ընկավ: Սոցիոլոգիայի նորագույն գոհարներից՝ 
Precarity is a precarious existence, lacking in predictability, job security, material or psychological welfare.

Բայց ինչի՞ հիշեցի: Որովհետև հենց նոր զանգ ստացա: Անծանոթ համար էր։ Լարվեցի: Ու հետո հասկացա, թե ինչքան են էս նոր հեռախոսները մեր հաղորդակցությունը կառավարում: Առաջ էս պռիքերիթին հենց հաղորդակցության մեջ էր, իսկ աշխատանքը կանխատեսելի էր, ֆիզիկական ու հոգեկան բարեկեցությունը ևս: 

Տեսնես դրանի՞ց ա, որ հաղորդակցությունն ավելի ... քաղաքակիրթ էր ու անկեղծ: Չգիտեմ, ճիշտ բառ ընտրեցի, թե չէ, բայց տարիներ առաջ «լարով հեռախոսի» աղմուկից հետո հնչող ձայնը թեև անակնկալ էր, այն կարող էր լինել սպասված, հաճելի, տհաճ, այս զգացողությունների բոլոր հնարավոր ու անհնարին վարիացիաներով: Ու դու մի քանի վայրկյանում պետք է կարողանայիր կառավարել զգացմունքներդ ու արձագանքել: Հիմա լիքը ժամանակ ունես կառավարելու դրանք, որովհետև կարող ես ուղղակի չպատասխանել զանգին... Զանգողի անունը տեսնելով՝ սկզբնական կուսական զգացմունքը պարպվում ա անվան վրա ու պատասխանում ես՝ արդեն անկեղծության պատառիկներով ա երանգավորված: Ժամանակը կառավարելով՝ կառավարում ես անկեղծությունը, անակնկալը: 

Monday, November 21, 2016

Սիրելու մասին

Ուրբաթ իրիկուն գնացինք Կիրովականի մասին կինո նայելու: Վավերագրական իհարկե: Սիրողական իհարկե: Ու շատ ուրախ եմ, որ սիրողական, որովհետև պրոֆեսիոնալներն էնքան են տարվում տեխնիկական հնարավորությունների անսահման հնարավորություններով, որ հաճախ արտակարգ, բայց անշունչ բաներ են սկսում թողարկել. հա՛, սիրուն, հա՛, օգտակար, բայց անպատմություն, ինչպես գործարանի արտադրանքը: 

«Ներգրավելով Վանաձորը» հեչ տենց չէր: Սևադայի առաջին խոսքերից զգացի, որ սիրում ա: Հիմա բոլորը սահմանում են էս անսահմանելին, բայց դա հասկանալու մի ձև կա միայն՝ շաաատ հայել, որ էդ շատության մեջից թացն ու չորն իրար կապող պորտալարն ինքնըստինքյան  գցեն ու բաժանվեն, ու տեսնի մարդը, որ սիրելը լույս ա: 

Սիրելով բզբզացել էին: Կիրովականին անծանոթ մարդիկ սիրելով մտել են իմ սիրելի քաղաքն ու հայել: Ժանգոտած երկաթն ու բետոնը, թափված քարերն ու սովետական մոտիվացիոն պաստառները: Սիրելով խոսել են ահել ու ջահելի հետ ու փորձել հասկանալ, թե ոնց ա երկաթ-բետոնից ծնվել ռոք երաժշտություն, ու ոնց ա, որ չնայած շնչող երկաթ-բետոնից շունչը արդեն մի քսան տարի ա, ինչ փախել ա, երաժշտությունը դեռ շարունակվում ա ծնվել: Ու քանի որ սիրելով են էդ հայելին բռնել իմ սիրելի քաղաքի դիմաց, ես վերասիրահարվեցի: Սիրածին դժվար ա սիրահարվել, իսկ Սևադայենք կարողացան ինձ սիրահարեցնել իմ քաղաքին: Հա, կարող ա աշխարհի ամենասիրուն հայելին չէր, կարող ա նորաթուխ վարպետի ձեռքի շինածն էր, բայց էնքան սիրով էր սարքած, որ դեռ ուզում եմ նայել ու էլի կնայեմ, հենց դրացին էստեղ՝ http://urbanlabam.blogspot.am/2016/10/2-tangible-meeting-intangible-part-2.html

Ու նաև զարմացա: Զարմացա, թե մի բուռ քաղաքում մեծացող երկու երեխեն ինչքան տարբեր են ընկալել իրենց թիզուկես քաղաքը: Մհերը հիշում էր դեղին ծուխը, շնչահեղձ անող, արդյունաբերական մոնստրիկին կանաչ գեղեցկուհու կրծքին փռված, իսկ հիշում եմ մարդկանց հոսքերը դեպի գործարաններ, որտեղ իրենք աշխատում էին, ինչպես իրենցից առաջ գյուղացին է աշխատել հողի հետ: Եթե գործարանը  Մհերի արվեստագետ ընտանիքի համար ինտելեկտուալ-էմոցիոնալ-հոգևոր վարժանքի առարկա էր, իմ շրջապատի համար կյանք էր՝ ես հիշում եմ, մեր հարևան բանվորներն ինչ կրքով էին խոսում ցենտրաֆուգի ու չգիտեմ ինչի մասին, «զավոդի» գծի ու մի վինտիկի փոփոխությունից պլանի գերակատարման մասին... Իրենք սիրում էին արդյունաբերական մոնստրիկին ու դրանից նա արքայազն էր...

Monday, September 26, 2016

Մեծանալու մասին

Տղամարդիկ չգիտեմ ոնց, բայց կանայքս երևի մեկ էլ զգում ենք, որ մեծացել ենք: Մեծանալու ներկա շարունակական կամ այլ կերպ «պրոգերսիվ» կոչվող (ով ոնց նախընտրի) բայաձևի, այսինքն ներկա ընթացքի մասին չենք խոսում: Երևի չենք մտածում, է՞դ պատճառով: Չգիտեմ, բայց անցումը մի տեսակ բաց ենք թողնում ու մեր կյանքի ինչ-որ մի կետում մեկ էլ տեսնում ենք, որ մեծ ենք: 

Միգուցե ինչ-որ ազդանշաններ լինում են, ասենք մեր սիրելի անունների պոչից ոչ սիրելի, անգամ հիչկոկյան սարսափազդու ծյոծաների մեկընդմեջ հայտնվելը:-) Չափսերի «անհասկանալի» երկրաչափական պրոգրեսիաները: Մարմնի սովորույթների անսովոր շեղումները: Լիրիկական զեղումների անհասկանալի հաճախականությունը: Բայց դրանք ազդանշաններ են, որոնցից մի պահ անակնկալի ենք գալիս, բայց երիստասարդական հիմնարար սովորույթների օրինաչափության թափը դեռ էնքան ա հերիքում, որ չենք վռվում. շարունակում ենք 25-ի նման:-) 

Մինչև մի օր պատահաբար նկատում ես, որ «տարեց» տղամարդկանց հայացքն իրականում տարեց տղամարդկանց հայացք չի, այլ քո տարեկցի:-)))) Որ կողքդ նստող երկար մազերով, աշխարհից նեղացած, սիրուն-բանաստեղծ աչքերով տղային մամայի պես ուզում ես էս աշխարհում հարմարավետ տեղավորել ու մակերեսին պահել, ոչ թե սիրուհու պես իր հետ բացահայտել աշխարհն ու դրա խորքերը:-))))

Ու հասկանում ես, որ մեծացել ես:-) 

Friday, September 23, 2016

Ամառային ճանապարհ

Ճամփից փոշի ա հավաքվում, լիքը հիշողություն, նորություն ու հնություն, ինչ-որ բաներ տեղն են ընկնում, ինչ-որ բաներ՝ դուրս ընկնում: Ճամփեն մաքրիչ ա: Ճամփեն էնքան փոշոտ ա, որ մաքրվելուց հետո մի առ ժամանակ շողշողում ես:-) Ճամփեն փնտրողինն ա:

Իմ ամառվա ճամփեն եվրոպական էր՝ Վիեննա-Բրատիսլավա-Գրաց-Մարիբոր-Բուդապեշտ-Բաթումի: Հա, Բաթումին էլ հետը, որովհետև վրացիք տարեցտարի իրենց ձևով դբա «էդ եվրոպաներն» են գնում:

Սիրուն ճամփա էր՝ մի քիչ անցած, մի քիչ էլ չանցած: Երևի նախորդ սեպտեմբերյան գերմանական ճամփեն ավստրիականն էնպես էր հարթել, որ ստորին ծնոտը կախող զարմանքա-հիացմունքային բնազդային հուզմունքը թաքնվել էր սակավաթիվ շորերի էլ ավելի սակավաթիվ ծալքերում, միայն Բուդապեշտում իր ամբողջ անողոք կրքոտությամբ դուրս թափելու համար:

- Վայ, որտե՞ղ ես ըտենց «զագար» արել:
- Վիեննայում: